maryam Farsi
پژوهشگر انسانشناسی شناختیتکاملی
برای من، طراحی صرفاً فرایند خلق و به زعم من «ساختن» یک محصول یا حل یک مسئله نیست؛ بلکه یکی از بنیادیترین نمودهای تکامل شناختی انسان است. از نخستین ابزارهای سنگی و هنر پارینهسنگی تا سامانههای هوش مصنوعی، انسان همواره از طریق طراحی، ساختن و تعامل با فرهنگ مادی، شیوههای اندیشیدن خود را گسترش داده و جهان پیرامونش را دگرگون کرده است. از همین رو، پژوهشهای من بر مطالعهی مفاهیم در حوزهی طراحی یا دیزاین از منظر تکامل شناختی، باستانشناسی شناختی، انسانشناسی و تکامل فرهنگی متمرکز است.
مسیر پژوهشی من با مطالعهی فرایند بداهه در قالیهای عشایری آغاز شد؛ پژوهشی که به معرفی مفهوم «بداههبافی» در پایاننامهی کارشناسی ارشد من در سال ۱۳۹۶ انجامید. در این پژوهش تلاش کردم نشان دهم که آفرینش یک اثر، بیش از آنکه حاصل لحظهای از الهام باشد، فرایندی پویا از تعامل میان ذهن، بدن، حافظه، فرهنگ و ماده است. این تجربه، نقطهی آغاز مسیر پژوهشی من در مطالعهی شناخت، فرهنگ مادی و ریشههای تکاملی طراحی و آفرینش هنر بود.
در ادامه، با تحصیل در حوزهی باستانشناسی و تمرکز بر نظریههای شناختی-تکاملی، پژوهشهایم را به موضوعاتی مانند همتکاملی ژن و فرهنگ، شناخت مادی (Material Cognition)، تکامل نظامهای تصویری و نوشتاری، حافظهی فرهنگی، فرایندهای ساختن و نقش مصنوعات در شکلگیری ذهن انسان گسترش دادم. این مطالعات برای من صرفاً به گذشته تعلق ندارند؛ بلکه تلاشی هستند برای فهم اینکه طراحی چگونه در طول تاریخ تکامل یافته و امروز چگونه میتواند آیندهی انسان را شکل دهد.
آنچه بیش از هر چیز مرا در پژوهش جذب میکند، مطالعهی چگونگی و کیفیاتِ مفاهیم در طی تطور است. علاقهمندم بررسی کنم که مفاهیمی مانند بداهه، خلاقیت، امرِ ساختن، حافظه، مغز، بدنمندی، بازنمایی و حتی خودِ طراحی چگونه در بستر تکامل زیستی و فرهنگی انسان پدید آمده، دگرگون شده وویا امتداد یافتهست. به باور من، بسیاری از مفاهیمی که امروز بدیهی به نظر میرسند، تنها زمانی بهدرستی فهمیده میشوند که آنها را در چارچوب تاریخ تکاملی انسان مطالعه کنیم.
در این صفحه میکوشم پلی میان پژوهشهای دانشگاهی و جامعهی طراحی ایجاد کنم. نوشتههای من تلاشی برای بازاندیشی در طراحی از دریچهی باستانشناسی و انسانشناسی تکاملیشناختی (باستانروانشناختی) هستند؛ از فناوریهای پارینهسنگی و هنر پیشاتاریخ گرفته تا هوش مصنوعی، طراحی محاسباتی، استدلال و خلاقیت. این در حالیست که آیندهپژوهی تکاملی بُعد دیگر ایت مطالعات خواهد بود. هدف این است که نشان دهم طراحی، پیش از آنکه یک حرفه یا مجموعهای از روشها باشد، بخشی از داستان تکامل انسان است.
